Jakie kwoty tytułem zadośćuczynienia za naruszenie dobra osobistego są zasądzane przez sądy?

Na wstępie należy przypomnieć, iż na podstawie art. 448 kodeksu cywilnego w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać pokrzywdzonemu odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny.

W niniejszym artykule zaprezentuję jakie kwoty zasądzają sądy tytułem zadośćuczynienie na podstawie art. 448 k.c.

  1. Wyrok Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 2 kwietnia 2015 r., sygn. akt II C 911/13 (wyrok nieprawomocny)

stan faktyczny: pozwany znęcał się fizycznie i psychicznie nad powódką (pozwany został skazany wyrokiem w sprawie karnej).

naruszone dobra osobiste:  zdrowie, cześć, godność oraz nietykalność cielesna.

skutki naruszenia dobra osobistego dla powódki: „W wyniku fizycznego i psychicznego znęcania się od października 1992r. do grudnia 2005r. u powódki rozwinęły się zaburzenia adaptacyjne o obrazie depresyjnym. Obecnie nadal występują u niej objawy neurotyczne (wzmożone napięcie emocjonalne, postawa lękowa w sytuacjach trudnych, okresowa apatia, poczucie bezradności). Powódka ma obniżoną samoocenę i odporność na stres. Przejawia tendencje do reakcji lękowych w sytuacjach zagrożenia, zwłaszcza przypominających te już przebyte. (..) Obecny stan zdrowia powódki, przeżywane przez nią cierpienia oraz nieumiejętność adaptacji pozostają w normalnym związku przyczynowym z faktem znęcania się przez pozwanego”.

żądanie powódki: 150.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia doręczenia pozwanemu odpisu pozwu do dnia zapłaty.

wyrok Sądu: 65 000 zł tytułem wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 10 września 2013 roku do dnia zapłaty, w pozostałym zakresie powództwo oddalił.

  1. Wyrok Sądu Okręgowego we Wrocławiu z dnia 17 września 2013 r., sygn. akt I C 735/11

stan faktyczny: Przeciwko powodowi prowadzone było postępowanie karne, w którym był on podejrzany (a następnie oskarżony) o to, że w okresie od 7 lipca 2008 r. do 17 lipca 2008 r. , w wyznaczonym terminie i miejscu określonym w prawomocnym postanowieniu Sądu Rejonowego z dnia 8 listopada 2007 r., nie zwrócił małoletniej córki osobie powołanej do sprawowania opieki nad dzieckiem matce i bez jej zgody wyjechał z córką z miejsca zamieszkania, nie informując matki dziecka o miejscu pobytu córki i terminie jej zwrotu, to jest o czyn z art. 211 k.k. i art. 244 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k.. Ostatecznie wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia z dnia 8 lutego 2010r. powód został uniewinniony od popełnienia czynu zarzucanego mu w akcie oskarżenia.

naruszone dobra osobiste: dobre imię, prawa ojcowskie i zdrowie.

skutki naruszenia dobra osobistego dla powoda: W wyniku zatrzymania powód miał nieudany urlop, a nadto zepsute zostały wakacje córki i powoda. Zatrzymanie powoda w charakterze podejrzanego o popełnienie czynów zabronionych, a następnie oskarżenie o ich popełnienie, bardzo negatywnie wpłynęło na stan zdrowia powoda, który uległ znacznemu pogorszeniu przez co trafił do szpitala. Jego córka, będąca pod wyłączną opieka matki, została uznana za upośledzoną umysłowo, na skutek oderwania jej od ojca oraz bicia przez matkę. Powód podniósł również, że wystawienie listu gończego przeciwko niemu, który został opublikowany w Internecie i zarządzenie obławy, naruszyło jego dobra osobiste, cześć oraz dobre imię. Ponadto, w wyniku czynności dokonanych przez Prokuraturę Rejonową w M., Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 21 sierpnia 2008 r. zmienił postanowienie w zakresie opieki na dzieckiem powoda, ograniczając widzenia do miejsca zamieszkania M. K.. Uzasadnieniem dla Sądu było toczące się wówczas przeciwko powodowi postępowanie karne, opisane powyżej. Powód utracił również zaufanie do działania organów władzy”.

żądanie powoda: zasądzenie o Skarbu Państwa – Prokuratury Rejonowej kwoty 65 000 zł tytułem zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych na podstawie art. 448 k.c. wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty oraz odszkodowania w wysokości 15 000 zł na podstawie art. 445 k.c. z tytułu poniesionych strat materialnych.

wyrok Sądu: 50 000 zł tytułem zadośćuczynienia z ustawowymi odsetkami od dnia 1 września 2011 r. do dnia zapłaty, w pozostałym zakresie powództwo oddalił.

  1. Wyrok Sądu Okręgowego w Łomży z dnia 9 października 2012 r., sygn. akt I C 426/12

stan faktyczny: pozwany został skazany prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w Ostrołęce z dnia 16 stycznia 2009 r. za popełnienie przestępstwa polegającego na tym, że w okresie od maja 2002 r. do 21 marca 2003 r. w O. i w B. działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, groził powódce pozbawieniem życia i spaleniem zabudowań stanowiących jej własność oraz usiłował doprowadzić ją do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w ten sposób, że zmusił ja do złożenia w dniu 28 listopada 2002 r. pisemnego oświadczenia, iż pożyczyła od niego 40.000 zł co nie miało miejsca, a następnie żądał wydania tych pieniędzy, co nie nastąpiło.

naruszone dobra osobiste: godność i dobre imię.

skutki naruszenia dobra osobistego dla powódki: negatywne przeżycia powódki związane z nagannymi zachowaniami pozwanego polegającymi na zastraszaniu, ubliżaniu, obraźliwym zachowaniu, które oprócz cierpień fizycznych spowodowały u niej również cierpienia psychiczne. (..) powódka w dłuższym czasie żyła w stresie, zaś pomówienia pozwanego negatywnie wpłynęły na jej opinię w miejscu pracy, jak i zamieszkania”. 

żądanie powódki: zasądzenie kwoty 500.000 zł tytułem zadośćuczynienia oraz renty w kwocie 1.000 zł miesięcznie.

wyrok Sądu: 20 000 zł tytułem zadośćuczynienia z ustawowymi odsetkami od dnia 18 sierpnia 2011 r. do dnia zapłaty, w pozostałym zakresie powództwo oddalił.

  1. Wyrok Sądu Rejonowego w Iławie z dnia 23 września 2014 r., sygn. akt I C 74/11

stan faktyczny: powód był osadzony: w Zakładzie Karnym w I. od września 2005r. do listopada 2005r . W Areszcie Śledczym w B. przebywał zaś od dnia 09 stycznia 2004r. do dnia 23 marca 2004r., a następnie od dnia 24 stycznia 2005r. do dnia 15 września 2005r. i od dnia 08 grudnia 2005r. do dnia 30 kwietnia 2009r. 

naruszone dobra osobiste: godność osobista.

skutki naruszenia dobra osobistego dla powoda: we wszystkich tych jednostkach warunki wykonywania kary pozbawienia wolności godziły w podstawowe prawa człowieka. Naruszenia tych praw przejawiały się w postaci występowania w zakładach zarobaczenia, braku dostępu do ciepłej wody, zagrzybienia, braku wentylacji w celach mieszkalnych, przeludnienia w celach, nieregularnego i zbyt rzadkiego dostępu do zajęć kulturalno- oświatowych, ograniczeniu dostępu do prądu”.

żądanie powoda: 30 000 zł tytułem zadośćuczynienia za doznane krzywdy podczas pobytu w Zakładach Karnych z ustawowymi odsetkami od dnia złożenia pozwu do dnia wyrokowania.

wyrok Sądu: oddalenie powództwa (Uzasadnienie Sądu Okręgowego – „samo osadzenie powoda w przeludnionej celi przez 26 dni na przestrzeni trzech lat przed złożeniem pozwu, przy braku innych naruszeń jego godności, nie jest wystarczającą podstawą do uwzględnienia żądania zasądzenia zadośćuczynienia na jego rzecz”).

Należy pamiętać, że przyznając zadośćuczynienie Sądy rozpatrują każdą sprawę indywidualnie, wysokość przyznanego zadośćuczynienia zależy w szczególności od okoliczności danej sprawy, rodzaju naruszonego dobra prawnego, intensywności naruszenia oraz winy sprawcy.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Małgorzata Nowosielska

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. 22 629 00 36

Opublikowano artykuły | 1 komentarz

Zadośćuczynienie za zgodne z prawem wykonywanie władzy publicznej

Zgodnie z art. 4172 k.c. Jeżeli przez zgodne z prawem wykonywanie władzy publicznej została wyrządzona szkoda na osobie, poszkodowany może żądać całkowitego lub częściowego jej naprawienia oraz zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę, gdy okoliczności, a zwłaszcza niezdolność poszkodowanego do pracy lub jego ciężkie położenie materialne, wskazują, że wymagają tego względy słuszności„.

Przesłanki odpowiedzialności na postawie art. 4172 k.c. są następujące:

  • wykonywanie zgodnie z prawem władzy publicznej,

  • powstanie szkody na osobie,

  • adekwatny związek przyczynowy między aktem władzy publicznej a szkodą,

  • zasadność przyznania w świetle zasad słuszności.

Powyższy przepis określa obowiązek naprawienia szkody wyrządzonej zgodnym z prawem wykonywaniem władzy publicznej. Uchylona została więc przesłanka bezprawności, co oznacza, że w przypadku tej odpowiedzialności za uszczerbki w przypadku wykonywania władzy publicznej nie jest wymagane postawienie sprawcy zarzutu niewłaściwego postępowania.

Na skutek naruszenia dóbr osobistych powstaje szkoda na osobie. Naprawienie szkody dotyczyć więc będzie majątkowych oraz niemajątkowych uszczerbków w dobrach osobistych pokrzywdzonego. Ochrona ta nie obejmuje natomiast mienia osoby poszkodowanej. Na podstawie omawianego artykułu można żądać naprawienia szkody majątkowej lub zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Przepis ten nie ogranicza zadośćuczynienia za krzywdę wyłącznie do przypadków wskazanych w art. 445 k.c.

Pomiędzy szkodą, a działaniem funkcjonariusza wykonującego władzę publiczną musi istnieć adekwatny związek przyczynowy. Jednakże przedstawiany jest pogląd, że nie można wykluczyć w wyjątkowych sytuacjach zastosowania związku przyczynowego typu sine qua non (niekwalifikowane powiązanie między szkodą a działaniem funkcjonariusza). Stosowanie takiego związku przyczynowego powinno nastąpić w sytuacjach szczególnych, a więc gdy mimo anormalności związku przyczynowego względy słuszności nakazują przyznać kompensatę na podstawie omawianego przepisu.

Ostatnią przesłanką zasądzenia m.in. zadośćuczynienia na podstawie art. 4172 k.c. zasadność przyznania w świetle zasad słuszności. Należy zbadać okoliczności sprawy, a więc sytuację w jakiej doszło do wyrządzenia szkody, motywy podejmowanego działania, rodzaj i znaczenie chronionego interesu. Ponadto trzeba wziąć pod rozwagę okoliczności dotyczące poszkodowanego – jego sytuację majątkową, rodzinną, wagę i rodzaj uszczerbku, niezdolność do pracy. Ważne jest również zachowanie się samego poszkodowanego. Roszczenie nie będzie mu przysługiwało, jeżeli doznał on szkody wskutek interwencji organów państwowych, spowodowanej jego zachowaniem, które w sposób istotny narusza zasady współżycia społecznego.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Małgorzata

Nowosielska

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. 22 629 00 36

Opublikowano artykuły | 1 komentarz

Zasądzenie odpowiedniej sumy tytułem zadośćuczynienia na podstawie art. 448 k.c.

Na wstępie należy przypomnieć, iż jak stanowi art. 448 kodeksu cywilnego: „W razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia. Przepis art. 445 § 3 stosuje się”.

Zadośćuczynienie za doznaną krzywdę przyznawane na podstawie art. 448 kodeksu cywilnego pełni funkcję kompensacyjną, a więc głównym celem jest zatarcie lub złagodzenie następstw naruszenia dóbr osobistych.

Wysokość przyznanego zadośćuczynienia powinna zależeć przede wszystkim od wielkości doznanej krzywdy.

Zgodnie z wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 15 września 2015 r., sygn. akt I ACa 344/15: „Indywidualny charakter zadośćuczynienia przesądza o tym, że ostateczne ustalenie, jaka konkretna kwota jest „odpowiednia”, z istoty swej, należy do sfery swobodnego uznania sędziowskiego, lecz nie może to być uznanie dowolne. Zawsze musi ono opierać się tak na całokształcie okoliczności sprawy, jak i na czytelnych kryteriach ocennych, rzetelnie wskazanych w treści uzasadnienia”.

Aby można było przyznać tę „odpowiednią sumę” sądy biorą pod uwagę w szczególności:

  • rodzaj naruszonego dobra,

  • rozmiar doznanej krzywdy,

  • intensywność naruszenia,

  • stopień negatywnych konsekwencji dla pokrzywdzonego wynikających z dokonanego naruszenia dobra osobistego, w tym także niewymiernych majątkowo,

  • nieodwracalność skutków naruszenia,

  • stopień winy sprawcy,

  • sytuację majątkową i osobistą zobowiązanego.

Zasądzana przez sądy kwota zadośćuczynienia nie może być symboliczną, gdyż powinna wypełniać funkcję kompensacyjną oraz represyjną wobec sprawcy naruszenia, a więc musi być ona dla sprawcy „odczuwalną” sankcją majątkową.

Należy pamiętać, że uwzględnienie roszczeń z art. 448 k.c. ma charakter fakultatywny, co oznacza, że nie muszą być one zasądzone po mimo spełnienia przesłanek ustawowych. Sąd nie musi zasądzać zadośćuczynienia na podstawie powyższego przepisu w każdym przypadku naruszenia dóbr osobistych, przy stosowaniu tego artykułu bierze pod uwagę okoliczności faktyczne danej sprawy, a także winę sprawcy naruszenia dóbr osobistych i jej stopień oraz rodzaj naruszonego dobra (więcej na ten temat przesłanek przyznania zadośćuczynienia na podstawie art. 448 k.c. w artykule Zadośćuczynienie w razie naruszenia dobra osobistego).

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Małgorzata Nowosielska

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. 22 629 00 36

Opublikowano artykuły | 1 komentarz

Możliwość kumulacji środków przewidzianych w art. 448 kodeksu cywilnego

Na podstawie art. 448 kodeksu cywilnego sąd może przyznać poszkodowanemu:

– odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub

– na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny.

Użycie we wskazanym przepisie spójnika „lub” będącego odpowiednikiem alternatywy zwykłej zgodnie z zasadami logiki oznacza, że wolą ustawodawcy było, aby poszkodowany mógł w razie naruszenia jego dóbr osobistych dochodzić jednego z roszczeń określonych w art. 448 k.c. (zadośćuczynienie lub suma pieniężna na cel społeczny) lub obydwu tych roszczeń łącznie. Mimo jednak takiego sformułowania przepisu przez długi czas zarówno judykatura, jak i doktryna negowały możliwość skumulowania w ramach jednego postępowania obydwu żądań wskazanych w art. 448 k.c., m.in. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 1 kwietnia 2004 r. taką możliwość wykluczył, przyjmując, że pomimo użycia w art. 448 k.c. spójnika „lub”, co formalnie oznaczać może kumulację roszczeń, roszczenia te ujęte są alternatywnie. Przemawia za tym podobieństwo ich funkcji, tożsamość środka (świadczenie pieniężne), identyczność przesłanek prawnych, a także uregulowanie ich w tym samym przepisie. Orzecznictwo zajmowało również stanowisko odmienne, dlatego też kwestia ta wymagała rozstrzygnięcia.

Spór ten ostatecznie rozstrzygnęła uchwała Sądu Najwyższego 7 sędziów z dnia 9 września 2008 r., sygn. akt III CZP 31/08, zgodnie z którą „w razie naruszenia dobra osobistego kumulacja roszczeń przewidzianych w art. 448 k.c. jest dopuszczalna„.

W omawianej uchwale Sąd Najwyższy uznał, że wprawdzie wykładnia językowa nie prowadzi do jednoznacznego wyniku, gdyż istnieją liczne przepisy nieposługujące się konsekwentnie spójnikami lub i albo, jednakże nie znalazł przekonujących podstaw do wykluczenia kumulacji roszczeń. Sąd Najwyższy zwrócił również uwagę, że kumulacja roszczeń jest zasadą, a jej wykluczenie może wynikać tylko ze szczególnych przyczyn. SN uznał m.in., że nie tylko zadośćuczynienie, ale również zasądzenie sumy pieniężnej na cel społeczny posiada przede wszystkim funkcję kompensacyjną, jakkolwiek kompensata dla poszkodowanego jest specyficzna i polega na satysfakcji ze zmuszenia naruszyciela do określonego zachowania się.

Tym samym więc obecnie nie powinno już budzić wątpliwości, że możliwe jest łączne dochodzenie obydwu roszczeń określonych w art. 448 k.c.

Istotne znaczenie ma również to, że uznaje się, iż jednoczesne żądanie zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny jest także możliwe w przypadku dochodzenia zadośćuczynienia na podstawie art. 445 § 1 i 2 k.c., chociaż przepis ten nie zawiera w ogóle odesłania do art. 448 k.c.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Małgorzata Nowosielska

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. 22 629 00 36

Opublikowano artykuły | 1 komentarz

Relacja przepisów art. 445 k.c. i art. 448 k.c.

Kwestią sporną dotyczącą art. 448 kodeksu cywilnego wartą omówienia jest to, czy obejmuje on swoim zakresem naruszenie każdego dobra osobistego w rozumieniu art. 23 k.c., a więc również tych wymienionych w art. 445 k.c.

Artykuł 445 k.c. ze względu na rodzaj dóbr objętych ochroną reguluje możliwość przyznania zadośćuczynienia wyłącznie osobom fizycznym, natomiast art. 448 k.c. umożliwia to również osobom prawnym.

Inną różnicą pomiędzy tymi przepisami jest to, że na podstawie art. 445 k.c. zadośćuczynienie może zostać przyznane wyłącznie na rzecz poszkodowanego, zaś na podstawie art. 448 k.c. także na wskazany przez niego cel społeczny. Konieczne jest zatem ustalenie relacji wskazanych przepisów.

Za przekonujący należy uznać pogląd uznający przepis art. 445 k.c. za szczególny, wobec ogólnej regulacji zawartej w art. 448 k.c. Zastosowanie art. 448 k.c. jest wyłączone tylko w zakresie, w jakim jest ono sprzeczne z postanowieniami przepisów szczególnych, np. 445 k.c.

Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 21 sierpnia 2013 r., sygn. akt II CSK 704/12 „art. 445 KC jest przepisem szczególnym w stosunku do art. 448 KC”.

W związku z powyższym w przypadku naruszenia dobra osobistego znajdującego się w przepisie 445 k.c. poszkodowany oprócz zadośćuczynienia za krzywdę według reguł znajdujących się w tym artykule, będzie mógł również domagać się zasądzenia odpowiedniej sumy pieniężnej tytułem zadośćuczynienia na wskazany cel społeczny. Taka wykładnia zapewnia pokrzywdzonemu maksymalnie szeroką ochronę.

W doktrynie i literaturze prezentowane są także odmienne poglądy co do relacji między art. 445 k.c. a 448 k.c. Jedna z wykładni uznaje istnienie alternatywnego zbiegu roszczeń lub zbiegu norm. Zgodnie z tą teorią w przypadku naruszeń dóbr wskazanych w art. 445 k.c., pokrzywdzony będzie mógł domagać się zadośćuczynienia na podstawie przesłanek wskazanych w art. 445 k.c. albo (alternatywnie) art. 448 k.c., jednakże na podstawie tego drugiego przepisu może domagać się zapłaty na wskazany cel społeczny, zamiast zadośćuczynienia.

Inna interpretacja prowadzi do wniosku, że art. 445 i 448 k.c. stanowią odrębne podstawy prawne, o różnych zakresach zastosowania, gdyż art. 448 k.c. nie dotyczy naruszenia dóbr osobistych ujętych w art. 445 k.c.

Jednakże zgodnie z wykładnią funkcjonalną, poszkodowany należy zapewnić możliwie najpełniejszą ochronę. W związku z powyższym winno się przyjąć koncepcję istnienia jednej podstawy majątkowej ochrony dóbr osobistych, która umożliwia (również w przypadku naruszenia dóbr wskazanych w art. 445 k.c.) stosowanie obu środków ochrony. Zatem poszkodowany w przypadku naruszenia dobra osobistego wskazanego w art. 445 k.c. będzie mógł żądać zasądzenia zadośćuczynienia pieniężnego dla siebie lub zapłaty odpowiedniej sumy na wskazany cel społeczny. Więcej na temat kumulacji roszczeń wskazanych w art. 448 k.c. znajdziesz w art. Możliwość kumulacji środków przewidzianych w art. 448 k.c.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Małgorzata Nowosielska

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. 22 629 00 36

Opublikowano artykuły | 1 komentarz

Zadośćuczynienie na wskazany cel społeczny

Zgodnie z art. 448 k.c. „W razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia. Przepis art. 445 § 3 stosuje się„.

Powyższy przepis obok zadośćuczynienia pieniężnego za krzywdę, przewiduje drugi środek majątkowej ochrony dóbr osobistych. Osoba poszkodowana może zażądać zasądzenia odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany przez niego cel społeczny. Pełni ono – podobnie jak w przypadku zadośćuczynienia – również funkcję kompensacyjną, która obejmuje satysfakcję dla pokrzywdzonego wynikającą z faktu, że naruszenie jego dobra osobistego spotkało się z reakcją ze strony porządku prawnego.

Zgodnie z wyrokiem Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 19 lutego 2013 r., sygn. akt I ACa 1378/12 „zasądzenie odpowiedniej sumy na cel społeczny ma pełnić funkcję kompensacyjną, nie zaś represyjną, która w istocie nie znajduje dostatecznego uzasadnienia w kontekście zasad rządzących reżimem odpowiedzialności cywilnej. W istocie zatem ma zmierzać do udzielenia pokrzywdzonemu swego rodzaju satysfakcji moralnej płynącej z sądowego uznania krzywdy. Niewątpliwie jednak, satysfakcja ta musi być odpowiednia, a więc ustalona w sposób umiarkowany i uwzględniający wszelkie okoliczności sprawy, w tym przede wszystkim rozmiar i skutki doznanej krzywdy, ale obok nich także aktualne stosunki majątkowe i sytuację majątkową zobowiązanego. Co jednak równie istotne, ustalenie adekwatnej wysokości tego roszczenia, przy uwzględnieniu wskazanych okoliczności, pozostawione zostało wyłącznie swobodnemu uznaniu sędziowskiemu”.

Przesłanki przyznania tego zadośćuczynienia podlegają tym samym zasadom, co w przypadku zasądzania zadośćuczynienia na rzecz poszkodowanego.

Wybór tej możliwości ochrony ma charakter osobisty i nie zależy od swobodnej oceny sądu, a więc uzależniony jest wyłącznie od wyraźnego żądania pokrzywdzonego. Wniosku o zadośćuczynienie na wskazany cel społeczny nie może złożyć również prokurator, który wystąpił z roszczeniem na rzecz pokrzywdzonego.

Uwzględniając żądanie przyznania zadośćuczynienia na wskazany przez pokrzywdzonego cel społeczny oznacza, że sąd w wyroku zasądza odpowiednią sumę pieniężną na rzecz określonej instytucji realizującej ten – wskazany przez osobę pokrzywdzoną – cel społeczny. W konsekwencji instytucja ta będzie zarazem uprawniona, ale i zobowiązana do odbioru świadczenia dłużnika. Z chwilą uprawomocnienia się wyroku instytucja będzie mogła żądać spełnienia świadczenia od osoby odpowiedzialnej.

Wskazany przez poszkodowanego cel społeczny nie podlega weryfikacji przez sąd, w szczególności z punktu widzenia jego doniosłości społecznej.

Zgodnie z wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 5 września 2008 r., sygn. akt I ACa 549/08 „Niedopuszczalne jest zasądzenie sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny (art. 448 k.c.) bez wskazania beneficjenta posiadającego przymiot zdolności sądowej i procesowej”.

Podsumowując należy stwierdzić, iż artykuł 448 k.c. obok zadośćuczynienia pieniężnego za krzywdę, przewiduje drugi środek majątkowej ochrony dóbr osobistych. Pokrzywdzony może zażądać zasądzenia odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany przez niego cel społeczny.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Małgorzata Nowosielska

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. 22 629 00 36

Opublikowano artykuły | 1 komentarz

Orzecznictwo sądów dotyczące zadośćuczynienia za naruszenie dobra osobistego z art. 448 k.c.

Przepis art. 448 k.c. uprawnia tego, czyje dobro osobiste zostało naruszone, do domagania się odpowiedniej sumy tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywd lub do żądania zasądzenia odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany przez niego cel społeczny. Ustawa nie zawiera katalogu zamkniętego przedstawiającego jakie dobra osobiste podlegają ochronie.

Poniżej zostanie przedstawione orzecznictwo sądów przedstawiające przykładowe naruszenia dóbr osobistych stanowiące podstawę zasądzenia zadośćuczynienia na podstawie art. 448 k.c.

1. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 listopada 2003 r., sygn. akt V CK 16/03

Bezprawne uniemożliwienie wykonania zabiegu przerwania ciąży – w sytuacji określonej w art. 4a ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży (Dz. U. Nr 17, poz. 78 ze zm.) – uprawnia kobietę do dochodzenia wyrównania szkody wynikłej z tego zdarzenia.

2. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I ACa 1753/14

Jako podstawowe kryteria, mogące mieć odpowiednie zastosowanie do zadośćuczynienia za naruszenie dobra osobistego w postaci dokonanych publikacji w internecie, należy wskazać rodzaj naruszonego dobra, stopień i czas trwania cierpień psychicznych, wiek poszkodowanego, skutki w zakresie życia osobistego. Należy także mieć na względzie, że kwota zadośćuczynienia ma charakter kompensacyjny i stanowi jednorazową rekompensatę za całą krzywdę doznaną przez osobę, której dobro zostało naruszone.

3. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 19 marca 2015 r., sygn. akt I ACa 1351/14

Izolacja penitencjarna z natury rzeczy niesie dla osoby pozbawionej wolności szereg ograniczeń i niedogodności, a wręcz powoduje u niej cierpienie. Nie może to jednak uzasadniać niehumanitarnego traktowania osadzonych i naruszania ich dóbr osobistych w postaci godności i prawa do intymności. Tego rodzaju postępowanie niewątpliwie wyklucza jakiekolwiek oddziaływanie resocjalizacyjne na osoby pozbawione wolności i narusza ich dobra osobiste.

4. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 czerwca 2014 r., sygn akt V CSK 463/13

Charakteru ciągłego nie ma naruszenie dóbr osobistych polegające na dokonaniu zamiany w placówce służby zdrowia noworodków po porodzie, a więc działanie jednorazowe, stanowiące czyn bezprawny, skutkujący naruszeniem dóbr osobistych powodów.

5. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2010 r., sygn. akt II CSK 580/09

Prawo do planowania rodziny i wynikające z niego uprawnienie do legalnego przerwania ciąży w warunkach określonych w art. 4a ustawy z 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży jest dobrem osobistym.

6. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 15 lipca 2015 r., sygn. akt I ACa 202/15

I. Nieuprawnioną należy uznać interpretację wskazującą, że roszczenia powstałe na skutek sporu o charakterze rodzinnym nie mogą być rozstrzygane w oparciu o art. 448 w zw. z art. 24 § 1 w zw. z art. 23 KC, albowiem zastosowanie tych przepisów jest rzekomo wyłączone z uwagi na charakter sprawy na mocy przepisów zawartych w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. Przepisy KRO nie stanowią lex specialis w stosunku do przepisów KC dotyczących ochrony dóbr osobistych, wobec powyższego mogą być one równolegle stosowane.

II. Matka naruszyła jedno z podstawowych dóbr osobistych człowieka w postaci więzi rodzicielskiej (łączącej ojca z jego córkami). Jest to więź szczególna, której naruszenie wiąże się ze znacznym cierpieniem psychicznym.

Natomiast w poniższych przypadkach sądy uznały, iż dane przypadki nie stanowiły naruszenia dóbr osobistych uzasadniających zasądzenie zadośćuczynienia na podstawie art. 488 k.c.

1. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 23 czerwca 2015 r., sygn. akt V ACa 934/14

Wyłączanie dopływu energii elektrycznej w gniazdach oraz oświetlenie w godzinach nocnych nie może zostać uznane za działanie naruszające dobra osobiste osadzonego i świadczące o niehumanitarnych warunkach odbywania kary pozbawienia wolności. O naruszeniu dobra osobistego w postaci uchybienia godności osadzonego w zakładzie karnym nie można mówić w przypadku pewnych uciążliwości lub niedogodności związanych z pobytem w takim zakładzie, polegających na niższym od oczekiwanego standardzie celi czy urządzeń sanitarnych, bowiem dla wielu ludzi nie odbywających kary pozbawienia wolności warunki mieszkaniowe bywają często równie trudne. Godność skazanego przebywającego w zakładzie karnym nie jest naruszona, jeżeli odpowiada uznanym normom poszanowania człowieczeństwa.

2. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 15 maja 2015 r., sygn. akt I ACa 131/15

1. Brak zainteresowania kimś sam przez się czci i godności tego kogoś naruszyć nie może.

2. Uczucia między ludźmi, nawet najbliższymi krewnymi, są wypadkową wielu czynników i zależą, między innymi, od ich stosunków z pozostałymi członkami rodziny, od fizycznej bliskości lub fizycznego dystansu, od cech ich charakteru i wielu innych. Z tej przyczyny życie rodzinne z natury rzeczy obarczone jest ryzykiem konfliktu czy zapomnienia. Ma to zwłaszcza miejsce w przypadku dziecka urodzonego poza stałym związkiem jego rodziców (sformalizowanym, czy też nie), kiedy ci żyją w rozłączeniu i kiedy między jednym z nich a dzieckiem nie zdążyły się wykształcić wynikłe z bliskości więzi. Skoro prawo do uczuć i do zainteresowania ze strony ojca nie jest podlegającym ochronie cywilnoprawnej dobrem osobistym, o jakim mowa w art. 23 k.c., nie powstaje za nieokazywanie uczuć i za brak zainteresowania roszczenie przewidziane w zdaniu trzecim art. 24 § 1 k.c. w związku z art. 448 k.c. o zadośćuczynienie.

3. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 23 kwietnia 2015 r., sygn. akt I ACa 107/15

Bardzo krótki czas osadzenia w przeludnionej celi (nie trwający bez przerwy, lecz obejmujący dwa krótsze, oddzielone od siebie okresy) nie uzasadnia przyznania zadośćuczynienia.

5. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 11 grudnia 2014 r., sygn. akt I ACa 649/13

W świetle powszechnie przyjętych kryteriów i poglądów, akceptowanych przez społeczeństwo, nie narusza godności skazanego pobyt przez kilka miesięcy w celach o niskim standardzie estetycznym i użytkowym, jednak zapewniających wszystkie elementarne potrzeby bytowe przy uwzględnieniu szczególnej sytuacji osoby niepełnosprawnej.

5. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 7 listopada 2014 r., sygn. akt VI ACa 140/14

Nie stanowi naruszenia dóbr osobistych nazwanie osoby zalegającej ze spłatą należności dłużnikiem, przy czym nie ma znaczenia czy dług jest przedawniony czy też nie, gdyż w przypadku przedawnienia zobowiązanie takie przekształca się tylko w zobowiązanie niezupełne, niezaskarżalne, którego nie można dochodzić w drodze przymusu państwowego, ale nie następuje wygaśnięcie zobowiązania.

Podsumowując należy stwierdzić, iż nie ma zamkniętego katalogu dóbr osobistych, stanowiącego podstawę do zasądzenia zadośćuczynienia na podstawie art. 448 k.c., Aby można było mówić o odpowiedzialności na podstawie omawianego artykuły oprócz naruszenia dobra osobistego, musi istnieć związek przyczynowy między tym naruszeniem a szkodą niemajątkową, która spowodowana jest naruszeniem. Należy pamiętać, iż uwzględnienie natomiast roszczeń z art. 448 k.c. ma charakter fakultatywny, a więc nie muszą być one zasądzone mimo spełnienia przesłanek ustawowych.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Małgorzata Nowosielska

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. 22 629 00 36

Opublikowano artykuły | 3 komentarzy

Co kryje się pod pojęciem dobra osobiste?

Zgodnie z art. 23 kodeksu cywilnego „Dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach„.

Natomiast podstawowe środki ochrony dóbr osobistych ostały określone w art. 24 § 1 k.c., który stanowi: „Ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny (…)”.

Prawu polskiemu nie jest znany wyczerpujący katalog dóbr osobistych i z tego względu wraz ze zmianami stosunków społecznych mogą powstawać i zanikać pewne dobra osobiste (m.in. wyrok SN z 25 maja 2011 r., II CSK 537/10).

Można wymienić jako przykładowe następujące dobra osobiste wskazane przez przepisy prawa cywilnego, doktrynę i orzecznictwo.

1. życie, zdrowie, nietykalność cielesna,

2. wolność,

3. cześć,

4. swoboda sumienia,

5. nazwisko lub pseudonim,

6. wizerunek,

7. tajemnica korespondencji,

8. nietykalność mieszkania,

9. twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska,

10. strefa życia prywatnego,

11. integralność seksualna,

12. kult pamięci o zmarłej osobie.,

13. stan cywilny człowieka,

14. tradycja rodzinna,

15. prawo do planowania rodziny,

16. cisza domowa,

17. wyniki pracy naukowej,

18. poczucie przynależności do określonej płci.

Wielu przedstawicieli nauki prawa cywilnego podjęło próby przedstawienia wyczerpującej definicji dóbr osobistych. W większości autorzy wskazywali na powiązanie dóbr osobistych z osobowością i godnością człowieka. Jednakże w doktrynie podkreśla się słuszność braku legalnej definicji dóbr osobistych, gdyż mogłoby to ograniczać zakres ochrony konkretnego dobra. Przepisy art. 23 i 24 k.c. zawierając luzy decyzyjne, które zapewniają ochronę dóbr osobistych do zmieniających się warunków społecznych.

Podsumowując należy stwierdzić, że przepis art. 23 k.c. jedynie przykładowo wymienia poszczególne dobra, a katalog zawarty w tym artykule jest otwarty, natomiast art. 24 k.c. zawiera zakaz naruszania dóbr osobistych, obejmujący wszystkie czyny naruszające dobra osobiste. W artykule Orzecznictwo sądów dotyczące zadośćuczynienia za naruszenie dobra osobistego z art. 448 k.c. zostały przedstawione orzeczenia sądów wskazujące naruszenie jakich dóbr osobistych może zostawić podstawę do zadośćuczynienia po podstawie art. 448 k.c.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Małgorzata Nowosielska

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. 22 629 00 36

Opublikowano artykuły | 3 komentarzy

Zadośćuczynienie w razie naruszenia dobra osobistego

Zgodnie z art. 448 kodeksu cywilnego: w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia. Przepis art. 445 § 3 stosuje się”.

Należy więc stwierdzić, że do przesłanek odpowiedzialności na podstawie art. 448 k.c. zalicza się:

  • naruszenie dobra osobistego, powodujące szkodę niemajątkową,

  • związek przyczynowy między tym naruszeniem a szkodą niemajątkową, która spowodowana jest naruszeniem.

Jako dominujący w judykaturze i doktrynie należy uznać pogląd, że pokrzywdzony może żądać kompensaty krzywdy od ponoszącego winę, zarówno umyślną, jak i nieumyślną, w tym nawet culpa levissima (niedbalstwo nieświadome), czyli podstawą tej odpowiedzialności jest nie tylko bezprawne, ale także zawinione działanie sprawcy naruszenia dobra osobistego.

Zgodnie bowiem z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 12 grudnia 2002 r., sygn. akt, V CKN 1581/00, „Przesłanką odpowiedzialności przewidzianej w art. 448 k.c. jest nie tylko bezprawne, ale i zawinione działanie sprawcy naruszenia dobra osobistego”.

Osobą uprawnioną do dochodzenia roszczenia na podstawie art. 448 k.c. jest każdy pokrzywdzony wskutek naruszenia jego dobra osobistego. Za dominujący należy uznać pogląd, że w związku z treścią art. 43 i 331 k.c. taka ochrona może być udzielona również jednostkom organizacyjnym, jeżeli są podmiotami stosunków cywilnoprawnych. Każdy podmiot stosunku cywilnoprawnego oraz jednostka organizacyjna, jeżeli jest sprawcą naruszenia lub odpowiada za sprawcę może ponosić odpowiedzialność.

Osoba pokrzywdzona żądająca na podstawie omawianego artykułu kompensaty krzywdy nie musi dowodzić bezprawności naruszenia dobra osobistego. Natomiast na pokrzywdzonym spoczywa ciężar dowodu winy, ponieważ przesłanką zasądzenia zadośćuczynienia pieniężnego za naruszenie dóbr osobistych jest krzywda wyrządzona z winy umyślnej lub nieumyślnej, niekoniecznie wskutek rażącego niedbalstwa. Reguła ta ma również zastosowanie do żądania odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny.

Zadośćuczynienie zasądzana na podstawie art. 448 k.c. ma na celu rekompensatę krzywdy, a więc szkody niemajątkowej wywołanej naruszeniem dobra osobistego, polegającego na fizycznych i psychicznych cierpieniach pokrzywdzonego. Należy pamiętać, że tak jak w przypadku zasądzania zadośćuczynienia na podstawie art. 445 k.c. czy 446 § 4 k.c. Sąd nie ma obowiązku zasądzenia zadośćuczynienia w każdym przypadku wyrządzenia krzywdy naruszeniem dobra osobistego.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Małgorzata Nowosielska

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. 22 629 00 36

Opublikowano artykuły | 1 komentarz

Zadośćuczynienie za śmierć osoby najbliższej, do której doszło na skutek zdarzenia mającego miejsce przed dniem 3.8.2008 r.

Nowela Kodeksu cywilnego, która weszła w życie 3 sierpnia 2008 r. zmieniała dotychczasowy katalog środków ochrony osób bliskich, pośrednio poszkodowanych poprzez dodanie § 4 do art. 446 k.c., zgodnie z którym najbliższym członkom rodziny osoby tragicznie zmarłej Sąd może przyznać od sprawcy zdarzenia również odpowiednią sumę zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę.

Zasadniczo art. 446 § 4 k.c. nie ma zastosowania do zdarzeń, które miały miejsce przed dniem 3 sierpnia 2008r. Pojawił się więc problem co z roszczeniami osób, których śmierć nastąpiła przed dniem 3 sierpnia 2008 r. Należy podkreślić, że sytuacja prawna osób poszkodowanych powinna być jednakowa bez względu na datę nowelizacji Kodeksu cywilnego, jednak ze względu na to, że prawo nie działa wstecz koniecznym było znalezienie innej podstawy prawnej do dochodzenia zadośćuczynienia za śmierć osoby najbliższej, która nastąpiła przed 3 sierpnia 2008 r.

Podstawę taką stanowi art. 448 k.c. w zw. z art. 24 k.c. Zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego: Sąd może przyznać członkowi rodziny zadośćuczynienie także wówczas, gdy śmierć bliskiego nastąpiła przed 3 sierpnia 2008 r., czyli przed nowelą Kodeksu cywilnego, a podstawę w tym przypadku będzie stanowił art. 448 w zw. z art. 24 kc. Sama utrata członka rodziny, łączących więzi, cierpienie wywołane tą szkodą, utrata oparcia i kontaktu z nim jest już podstawą do żądania zadośćuczynienia od osoby odpowiedzialnej (sygn. akt III CZP 32/11).

Powyższe potwierdza również inna uchwała Sądu Najwyższego, zgodnie z którą Najbliższemu członkowi rodziny zmarłego przysługuje na podstawie art. 448 KC w związku z art. 24 § 1 KC zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę, gdy śmierć nastąpiła na skutek deliktu, który miał miejsce przed 3.8.2008 r.” (sygn. akt III CZP 76/10).

Z uzasadnienia powyższej uchwały wynika, że katalog dóbr osobistych określony w art. 23 Kodeksu cywilnego ma charakter otwarty. W orzecznictwie i w piśmiennictwie przyjmuje się zgodnie, że ochroną przewidzianą w art. 23 i 24 Kodeksu cywilnego objęte są wszelkie dobra osobiste rozumiane jako pewne wartości niematerialne związane z istnieniem i funkcjonowaniem podmiotów prawa cywilnego, które w życiu społecznym są uznawane za doniosłe i zasługujące z tego względu na ochronę.

W uzasadnieniu wyroku z dnia z dnia 14 stycznia 2010 r., IV CK 307/09 Sąd Najwyższy uznał, że:spowodowanie śmierci osoby bliskiej może stanowić naruszenie dóbr osobistych członków rodziny zmarłego i uzasadniać przyznanie im zadośćuczynienia na podstawie art. 448 kodeksu cywilnego. Biorąc pod uwagę wskazane wyżej przesłanki, poglądu tego nie można postrzegać jako nieuprawnioną próbę kreowania nowej postaci dobra osobistego.”

Należy więc stwierdzić, iż po wejściu w życie nowelizacji wprowadzającej do kodeksu cywilnego art. 446 § 4 podstawę dochodzenia zadośćuczynienia za krzywdę doznaną przed dniem 3 sierpnia 2008 r. w następstwie naruszenia deliktem dobra osobistego w postaci szczególnej więzi rodzinnej łączącej osobę zainteresowaną ze zmarłym stanowi art. 448 w związku z art. 24 § 1 kodeksu cywilnego.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Małgorzata Nowosielska

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. 22 629 00 36

Opublikowano artykuły | 1 komentarz